Солдат даны: Алексеевск районының өч дәрәҗә Дан ордены ияләре

Аның нигезендә солдатларның батырлыклары. Алар күпчелек очракта Совет мәгълүмат бюросы сводкасына эләкмәгән, ләкин җиңүне көчлә-реннән килгәнчә якынайтканнар. 2020 елда В.И. Абрамов исемендәге Туган як музее Алексеевск районында туып үскән һәм биредә яшәгән кешеләр турында материаллар җыентыгы бастырып чыгара, бу җыентыкта Дан орденнары белән бүләкләнгән 471 исем — 471 батырлык тарихы тупланган. Ләкин вакыт узу белән геройлар турында мәгълүмат табу кыенлаша. Шуңа күрә күзәтүләрен дә-вам итүчеләрнең эше бик тә кадерле. Бу эш нәтиҗәләр бирә: «солдат» даны белән бүләкләнгән алексеевскилылар исемлеге үсүен дәвам итә. Ватанны саклаучылар көне уңаеннан без сугыш ачысы аша узган һәм аннан исән булмаса да, якташларының хәтерендә мәңге үлемсез булып калган кешеләрнең исемнәрен барлыйбыз.

БУРАКИН Иван Степанович, 1908 елда Ямкино авылында туа. 1941 елда Горький өлкәсенең Балахнин район хәрби комиссариаты тарафыннан мобилизацияләнә, кызыл армияче. Көньяк-Көнбатыш фронтында сугыша. СССР Югары Советы Президиумының 1966 елның 24 сентябрендәге Указы белән 3 дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә (каты яраланган өчен).

ДОБРОХАНСКИЙ Владимир Георгиевич, 1913 елда Киев шәһәрендә туа. ВЛКСМ әгъзасы. Сугыш башланганнан соң Алексеевск авылына эваку-ацияләнә. 1942 елның 2 июлендә Алексеевск район хәрби комиссариаты тарафыннан мобилизацияләнә. 1943 елдан Брянск/Көньяк фронтының 4 танк армиясенең 1493нче үзйөрешле артиллерия полкында, 1нче Украина/1нче Белоруссия фронтының 13 армиясендә үзйө-решле артиллерия җай-ланмасын коручы сержант. 1944 елның 19 июлендә экипаж составында беренче булып УССРның Волын өлкәсе Любомль шәһәренә бәреп керә, ике танкка каршы коралны, блиндажны, берничә пулемет ноктасын һәм дошманның бер взводка якын солдатын һәм офицерын юк итә. 1944 елның 25 июлендә Польшаны азат иткәндә (Радзымин шәһәре, Воломинск повяты, Мазовец воеводствосы) һәлак була (сугыш машинасында янып үлә). 1944 елның 30 июлендә үлгәннән соң 2 дәрәҗә Ватан сугышы орденына тәкъдим ителә. 11 танк корпусының 1944 елның 11 августындагы боерыгы белән 3 дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә.

ДЕНЕЖКИН Евгений Кузьмич, 1926 елда Масловка авылында туа. 1944 елның 11 февралендә Казан шәһәренең Свердловск район хәрби комиссариаты тарафыннан мобилизацияләнә. 1944 елның 9 декабреннән 31 танк корпусы составында 1нче Украина фронтында сугыша. Кызыл армияче, 237 танк бригадасының автоматчылар батальоны укчысы. Польшаны азат итүдә катнаша. «1945 елның 26 гыйнварында Гинденбург (Забже) шәһәре өчен барган сугышта дошманның миномет батареясына үтеп керә, дүрт гитлерчыны юк итә, калганнары качарга мәҗбүр була, батареяны басып ала, шуның белән безнең частьларның алга баруын тәэмин итә». 3 дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. 1945 елның 8 февралендә Польшаның Опольск воеводалыгы, Бжегск повяты (районы), Кихберг авылында һәлак була.

РЯБОВ Сергей Васильевич, 1909 елда Лебедино авылында туа. Мобилизациягә кадәр Казанның 16нчы оборона заводында эшли. 1943 елның 6 маенда Казан шәһәренең Сталин (Бауман) район хәрби комиссариаты тарафыннан мобилизацияләнә. ВКП(б) әгъзалыгына кандидат. Үзәк, Белоруссия, 1нче Украина фронтларында сугыша. 1943 елның 17 августында яралана. Ялгыш хәбәрсез югалган дип исәпкә алына. Курск дугасындагы сугышта, Белоруссияне һәм Украинаны азат итүдә катнаша. Кече/өлкән сержант, 140нчы укчы дивизиянең 258нче укчы полкының/162нче укчы дивизиянең аерым чаңгы батальонының танкка каршы ата торган мылтыклар взводының отделение командиры. «Сугышта яраланган офицерны алмаштыра, взвод белән командованиене үз өстенә ала. Взвод сугышны дәвам итә һәм дошманның алты танкын сафтан чыгара.

1944 елның 9 гыйнварында 145,1 биеклеге өчен барган сугышта Рябов отделениесе көчле ут астында тимер чыбыклы киртәләргә якынлаша, кечкенә көрәкләр белән үзләренә юл ача. Дошман траншеяларына бәреп кереп, кул сугышында өч пулеметчыны юк итә, төзек станоклы пулеметны басып ала. 1944 елның 17 гыйнварында отделение белән торак пунктка бәреп кереп, граната ыргытып, немец автоматчысын юк итә. Дошманның каршы һөҗүме вакытында чолганышка эләгү куркынычы яный, Рябов шәхси составта югалтуларсыз, отделениенең үз взводларына кадәр барып җитүне оештыра. Сугыш барышында 10га якын немецны юк итә». Ике Кызыл Йолдыз ордены, 3 дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. 1944 елның 6 июнендә каты яралана. Брянск өлкәсендә һәм Дагыстан АССРның Дербент шәһәрендә дәвалану уза. Алдагы язмышы билгесез.

САВЧЕНКОВ (САВЧЕНКО) Василий Осипович (Иосифович), 1925 елда Алексеевск авылында туа. 1943 елның 14 гыйнварында Алексеевск район хәрби комиссариаты тарафыннан мобилизацияләнә. ВЛКСМ әгъзасы. Көнбатыш һәм 3нче Белоруссия фронтларында сугыша. 1943 елның 27 сентябрендә җиңелчә яралана. Белоруссияне, Польшаны азат итүдә, Көнчыгыш Пруссия сугышларында катнаша. Сержант/өлкән сержант, взвод командиры урын-басары/174нче укчы дивизиянең 508нче укчы полкының артиллерия батареясе разведчик-күзәтүчесе. «Һөҗүм итү сугышларында пехотаның сугышчан сафларына ияреп, батарея утына төзәтмәләр кертә, шул рәвешле дошманның 11 пулемет ноктасын, 37 мм орудиесын, 50гә якын солдатын һәм офицерын юк итә. Күзәтү пунктына турыдан-туры снаряд эләгү сәбәпле каты яралана, әмма сугыш кырын калдырмый». 1945 елның 20 февралендә 162нче медицина-санитария батальонында Грюнвальд (Липовка) авылында, Хайлигенбайль округы (Мамоново шәһәр округы), Көнчыгыш Пруссия (Калининград өлкәсе) вафат була. 3 дәрәҗә Дан, Кызыл Йолдыз орденнары белән бүләкләнә (үлгәннән соң).

СКВОРЦОВ Дмитрий Сергеевич, 1923 елда Биләр авылында туа. 1942 елның 14 мартында Свердловск өлкәсенең Красноуральск шәһәр хәрби комиссариаты тарафыннан мобилизацияләнә. 1942 елның көзеннән Волхов, Калинин, Көнбатыш, 1нче һәм 2нче Балтыйк буе, 2нче Белоруссия фронтларында сугыша. 1944 елда гвардиянең кызыл армиячесе, 28нче гвардия кавалерия полкында кул пулеметы наводчигы. Белоруссияне азат итүдә катнаша. «1944 елның 26 июнендә Витебск өлкәсенең Сеннин районы Алексиничи авылы өчен барган сугышта пулемет уты белән үз эскадроннарына юнәлтелгән дошманның каршы ике фланг контратакасын кире кага, 15кә якын немец солдатын юк итә». 3 дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. Гаиләсе белән язма элемтә 1944 елның 19 июленнән өзелә. Хәбәрсез югалган дип исәпкә алына.

УШКОВ Иван Павлович, 1918(19) елда Ник. Баран авылында туа. 1938 елның сентябрендә Иркутск өлкәсенең Бодайба район хәрби комиссариаты тарафыннан Кызыл Армия сафларына алына. ВЛКСМ әгъзасы. 1941 елдан бронетанк гаскәрләрендә сугыша. 1941 елның 29 июлендә каты яралана. Кыргыз ССРның Ош шәһәрендә дәвалану уза. 1943 елда Курск дугасындагы сугышта Үзәк фронтның 113нче танк бригадасы (1943 елның 27 июленнән бригада гвардия бригадасы итеп үзгәртелә) һәм 3нче гвардия танк армиясе составында катнаша. 1943 елның 22 июлендә яралана. Иваново шәһәрендә дәвалану уза. 1944–1945 елларда Белоруссияне («Багратион» операциясе), Балтыйк буен азат итүдә, Кенигсберг шәһәре өчен сугышларда катнаша. Гвардиянең өлкән сержанты, Балтыйк буе, 3нче Белоруссия фронтларының 159нчы танк бригадасының сугышчан машина орудие командиры. «Көнбатыш Двина елгасын кичеп, экипаж Белоруссия ССРның Витебск өлкәсе Дисна (Дзисна) шәһәренә бәреп керә. Туптан һәм пулеметтан өзлексез ут алып бара, танкка каршы ике орудиены, расчетлы 10 пулеметны, өч блиндажны, офицерлар төялгән бер җиңел машинаны, сугыш кирәк-яраклары төялгән бер вездеходны, 40ка якын гитлерчыны юк итә». 3 дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. 1946 елда демобилизацияләнә.

ШЛЫКОВ Николай Васильевич, 1924 елда Биләр авылында туа. 1942 елның 12 июнендә Үзбәк ССР Ташкент өлкәсенең Ахангаран район хәрби комиссариаты тарафыннан мобилизацияләнә. ВЛКСМ әгъзасы. 1943 елдан Брянск, Белоруссия, 1нче һәм 2нче Белоруссия фронтларында сугыша. Курск дугасындагы сугышта, Белоруссияне азат итүдә катнаша. Сугышта өч тапкыр яралана. Сержант, 331нче укчы полкның/96нчы укчы дивизиянең чаңгы батальоны отделениесе взвод командиры ярдәмчесе. «1944 елның 4 февралендә Полесск (Гомель) өлкәсенең Парич (Светлогорск) районы Притыка авылы өчен барган сугышта беренче булып торак пунктка бәреп керә. Автомат уты белән өч гитлерчыны юк итә, яралана, ләкин авылны басып алганчыга кадәр сугыш кырын ташлап китми». 1944 елның 6 февралендә Мартыновка авылы янында ялгыш һәлак булган дип исәпкә алына. 1944 елның 11 апрелендәге дивизия приказы белән 3 дәрәҗә Дан ордены белән бүләкләнә. 1944 елның 27 мартында 331нче укчы полк составыннан чыга. 1945 елда Ярославль өлкәсенең Рыбинск шәһәрендә дәвалану уза. Алдагы язмышы билгесез.

СОРИН Николай Филиппович, 1924 елда Караваево авылында туа. Салман/Базарлы Матак авылында яши. 1942 елның 21 августында Түбән Әлки (Әлки) район хәрби комиссариаты тарафыннан мобилизацияләнә. Төньяк Кавказ, 1нче, 4нче, 2нче һәм 3нче Украина фронтларында сугыша. Сержант, 317нче укчы дивизиянең 761нче укчы полк/773нче артиллерия полкы батареясының орудие номеры һәм разведчик-корректировщигы. Украинаны азат итүдә, Венгриядәге сугышларда катнаша. «1944 елның 19 октябрендә миномет батареясының утын, өч пулемет ноктасын, бер станок пулеметын баса, ике блиндажны җимерә, дошман пехотасының взводын тарката һәм өлешчә юк итә.

Будапештның көньяк-көнбатыш читендә дошманның 75 мм батареясын, танкка каршы орудиесын, өч пулемет ноктасын, дүрт снайперын, бронетранспортерын һәм зенит установкасын таба, алар батарея уты белән өлешчә юк ителә. 1945 елның 12 февралендә пехотаның сугышчан сафлары алдыннан чыга, төзәтмәләр кертеп, дошманның миномет батареясының утын басарга ярдәм итә». Сул боты яралана. Румыния госпиталендә дәвалану уза. 1947 елның 15 мартында демобилизацияләнә. Әлки район кулланучылар берлегендә машина йөртүче булып эшли. «Батырлык өчен», «Будапештны алган өчен» медальләре, 3 дәрәҗә Дан, 2 дәрәҗә Ватан сугышы орденнары белән бүләкләнә (1985 ел). 1999 елда вафат була.

Материал Туган як музее ярдәмендә әзерләнде.