Анатолий Лоскутов: «Мин өч көн райкомга барырга куркып йөрдем»

Аның геройлары — агрегатлар һәм тонналар түгел, ә кешеләр. Кайчандыр бирегә яшь килеш йөрәге кушуы буенча килеп,  гомерләрен бирегә багышлаган  кешеләр.

Бүгенге язмабыз — Анатолий Иванович Лоскутов турында. Районда күпләр аны бөтен дөньяны тетрәндергән: «Кариб кризисы», ракета дивизияләре, Кубадагы вакыйгалар катнашучысы буларак белә. Әмма аның зур тормыш юлы башлангычы… яңа вазифа алдында өч көнлек куркудан башланганын бик азлар гына белә. Һәм бу Алексеевск сөт комбинаты стеналарында була.

Әти әйтте:

«Эшкә бар»

1958 ел. Анатолий мәктәпне тәмамлый. Күңеле геолог булырга — нефть эзләргә, ерак юллар романтикасына тартыла. Әмма гаиләдә алты бала. Әтисе кырыс та, гадел дә: «Башта гаиләне күтәрергә ярдәм ит, укырга аннары да өлгерерсең».

Шулай итеп, егет МККга эшкә керә. Аның белән бергә тагын унике егет һәм сигез кыз килә. Кызларга, дип искә ала Анатолий Иванович, бераз җиңелрәк булды: ике ел практика — һәм кулда таныклык. Егетләр исә ир-ат һөнәрләрен үзләштерә — тракторчы, шофёр, электрик. Аларны бернинди җиңеллекләрсез укыталар: мастерлар да, баш инженер да нигездән — чүкеч белән тимердән башлап катлаулы җиһазларга кадәр өйрәтәләр. Өч ай эчендә яшь белгечләр заводны биш бармагы кебек белергә тиеш була. Ә ул вакытта завод бик зур, куәтле була.

Анатолий Иванович электрик һөнәрен сайлый. Нормативларны тапшыра — өченче разряд ала һәм төп цехта кизү торучы булып эшли башлый. Әмма тиздән аңлый: электрик дипломы — башы гына. Өлкән хезмәттәшләре ярдәме белән двигательләрне яңадан урарга, пускательләрне ремонтларга өйрәнә. Соңрак радиотехника белән мавыга — куллары алтын, башлы егет була.

Комсомол, партия һәм өч көн тынлык

Эшли-эшли егет укуын да ташламый — читтән торып Казан авыл хуҗалыгы институтына укырга керә. Комсомолга керә, заводның «Пищевик» стенгазетасын чыгара. Аны күреп алалар. Һәм бер көнне күпләр өчен дулкынландыргыч тәкъдим ясыйлар: партиягә кер.

Аңа тәкъдимне Ә.Х. Мортазин һәм А.М. Столяров бирә — комбинатта абруйлы кешеләр. Җыелышта секретарь «бик яшь» дип искәртә. Коммунистлар, дип искә ала Анатолий Иванович, бертавыштан «яклап» тавыш бирәләр.

Ләкин хәлиткеч язмыш сөйләшүе соңрак була. Райкомның беренче секретаре Фёдор Павлович Макаров егетне җентекләп сораштыра — тормышы, эше, укуы турында (ул вакытта Анатолий инде өченче курсны тәмамлый). Һәм кинәт, бюро әгъзалары алдында, барысын да үзгәрткән сүзләр әйтә:

«Нигә без кадрлар эзлибез, ә алар үзебезнең янда бит?»

Макаров шунда ук райком комсомолының беренче секретаре А.П. Гороховага пленум җыярга, Лоскутовны бюро составына кертергә куша. Ә Анатолийга боерык бирә: «Иртәгә — райкомга».

Менә шул вакытта «куркып калдым» дигән хәл була. Әйе, ул югары көчәнештән курыкмаган, пускательләрне ремонтлаудан да курыкмаган. Ә менә яңа вазифадан курыккан. Өч көн Лоскутов райкомга бармый… Комбинатта яшеренеп йөри, ул вакытта инде бишенче разрядлы электромонтёр була.

Ләкин язмыштан качып булмый. Завод директоры Николай Герасимович Ковалёв аны чакырып, кыска һәм кырыс итеп әйтә: «Сөт комбинатының эшче сыйныфын хур итмә. Бар».

Һәм Анатолий бара. Гади электромонтёрдан азат ителгән комсомол хезмәткәренә әверелә.

Бары өч ел, ләкин

бөтен гомерне үзгәрткән

Лоскутов заводта нибары өч ел эшли. Тарих өчен — бер мизгел. Әмма бүген үзе әйткәнчә, нәкъ менә шул өч ел аның киләчәк язмышын билгели.

Завод эш урыны гына булмый — ул трамплинга әверелә. Чыныгу, характер, кешеләрне аңлау һәм җаваплылык бирә. Аннары инде «Кариб кризисы», ракета гаскәрләре, Куба — башка, зур, катлаулы тормыш башлана. Әмма нигезе нәкъ менә монда — Алексеевскида, сепараторлар һәм электр двигательләре арасында, кул белән эшләргә өйрәтүче осталар, кешене таный белүче җитәкчеләр янында салына.

Йомгак

Бүген, завод өчен юбилей елында, без шундый кешеләрне тыңлыйбыз һәм аңлыйбыз: барлык тонна сөт, километрларча сузылган чыбыклар, дистәләрчә ел хезмәт — барысы да характерга бәйле.

Унсигез яшьтә әти сүзеннән курыкмыйча «эшкә бару», өч көн куркудан соң үзеңне кулга алып, бурыч чакырган юлга чыгу — менә шул сыйфатлар барысын да тотып тора.

Рәхмәт сезгә, Анатолий Иванович, бу хакыйкать өчен. Һәм Алексеевск сөт заводы эшче сыйныфын хур итмәгәнегез өчен.

«Завод кешеләре» рубрикасының дәвамы — «Таң» газетасының киләсе саннарында да чыгачак.

P.S. Редакция Анатолий Иванович Лоскутовка ихлас әңгәмәсе өчен рәхмәт әйтә һәм шулай ук предприятие ветераннарыннан яңа тарихи язмалар көтә.